नई शिक्षा नीति को 2022 से सबसे पहले लागू करने वाला  राज्य है मध्य प्रदेश

नई शिक्षा नीति को 2022 से सबसे पहले लागू करने वाला  राज्य है मध्य प्रदेश
भोपाल के नवीन स्कूल की स्मार्ट क्लास में छात्राएं। देश ने स्लेट से लेकर स्मार्ट क्लास तक का सफर तय कर लिया है। अब बच्चों की पढ़ाई सिर्फ एक शिक्षक तक सीमित नहीं रही है, उनके पास सीखने-समझने के मल्

αñ¡αÑïαñ¬αñ╛αñ▓αÑñ αñòαÑçαñéαñ¿αÑìαñªαÑìαñ░ αñ╕αñ░αñòαñ╛αñ░ αñªαÑìαñ╡αñ╛αñ░αñ╛ αñ▓αñ╛αñùαÑé αñòαÑÇ αñùαñê αñ¿αñê αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ¿αÑÇαññαñ┐ (αñÅαñ¿αñêαñ¬αÑÇ-2020) αñªαÑçαñ╢ αñ«αÑçαñé 34 αñ╡αñ░αÑìαñ╖ αñ¼αñ╛αñª αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ╡αÑìαñ»αñ╡αñ╕αÑìαñÑαñ╛ αñ«αÑçαñé αñ╡αÑìαñ»αñ╛αñ¬αñò αñ╕αÑüαñºαñ╛αñ░ αñ▓αñ╛αñ¿αÑç αñ╡αñ╛αñ▓αñ╛ αñòαñªαñ« αñ╣αÑêαÑñ αñ«αñ¬αÑìαñ░, 2022 αñ╕αÑç αñçαñ╕αÑç αñ╕αñ¼αñ╕αÑç αñ¬αñ╣αñ▓αÑç αñ▓αñ╛αñùαÑé αñòαñ░αñ¿αÑç αñ╡αñ╛αñ▓αñ╛  αñ░αñ╛αñ£αÑìαñ» αñ╣αÑêαÑñ αñÅαñ¿αñêαñ¬αÑÇ αñòαÑÇ αñ╡αñ┐αñ╢αÑçαñ╖αññαñ╛ αñ»αñ╣ αñ╣αÑê αñòαñ┐ αñ╕αÑìαñòαÑéαñ▓αÑïαñé αñòαÑç 10+2 αñ¬αÑìαñ░αñúαñ╛αñ▓αÑÇ αñòαÑç αñ╕αÑìαñÑαñ╛αñ¿ αñ¬αñ░ 5+3+3+4 αñ«αÑëαñíαñ▓ αñ▓αñ╛αñùαÑé αñòαñ░ αñ╕αñéαñòαñ╛αñ»αÑïαñé αñòαñ╛ αñ¼αñéαñºαñ¿ αñûαññαÑìαñ« αñòαñ┐αñ»αñ╛ αñùαñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ αñ╕αñ╛αñÑ αñ╣αÑÇ αñ«αñ╛αññαÑâαñ¡αñ╛αñ╖αñ╛ αñ«αÑçαñé αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ¬αñ░ αñ£αÑïαñ░ αñªαñ┐αñ»αñ╛ αñùαñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ
αñíαñ┐αñ£αñ┐αñƒαñ▓ αñÅαñ£αÑüαñòαÑçαñ╢αñ¿ αñ¬αñ░ αñ¡αÑÇ αñ½αÑïαñòαñ╕ αñ╣αÑê, αññαñ╛αñòαñ┐ ‘αñ╕αÑìαñ╡αñ»αñé’ αñ¬αÑïαñ░αÑìαñƒαñ▓ αñ¬αñ░ αñ╕αÑìαñƒαÑéαñíαÑçαñéαñƒ αñûαÑüαñª αñåαÑàαñ¿αñ▓αñ╛αñçαñ¿ αñ¬αÑ¥αñòαñ░ αñòαÑìαñ░αÑçαñíαñ┐αñƒ αñ╣αñ╛αñ╕αñ┐αñ▓ αñòαñ░ αñ╕αñòαÑçαñéαÑñ αñëαñÜαÑìαñÜ αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ«αÑçαñé αñ¡αÑÇ αñ╕αÑìαñƒαÑìαñ░αÑÇαñ« αñòαÑÇ αñàαñ¿αñ┐αñ╡αñ╛αñ░αÑìαñ»αññαñ╛ αñ╕αñ«αñ╛αñ¬αÑìαññ αñòαñ░ αñ«αñ▓αÑìαñƒαÑÇαñ¬αñ▓ αñÅαñéαñƒαÑìαñ░αÑÇ αñÅαñ╡αñé αñÅαñòαÑìαñ£αñ┐αñƒ αñ▓αñ╛αñùαÑé αñòαñ┐αñ»αñ╛ αñùαñ»αñ╛αÑñ αñçαñ╕αñ«αÑçαñé 2055 αññαñò 50 αñ¬αÑìαñ░αññαñ┐αñ╢αññ αñ╕αñòαñ▓ αñ¿αñ╛αñ«αñ╛αñéαñòαñ¿ αñàαñ¿αÑüαñ¬αñ╛αññ (αñ£αÑÇαñêαñåαñ░) αñ¼αÑ¥αñ╛αñ¿αÑç αñòαñ╛ αñ▓αñòαÑìαñ╖αÑìαñ» αñ¿αñ┐αñ░αÑìαñºαñ╛αñ░αñ┐αññ αñòαñ┐αñ»αñ╛ αñùαñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ αñçαñ╕αñ«αÑçαñé αñ╕αñ«αñùαÑìαñ░ αñ«αÑéαñ▓αÑìαñ»αñ╛αñéαñòαñ¿ αñÅαñ╡αñé αñíαñ┐αñ£αñ┐αñƒαñ▓ αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñòαÑç αñ╕αñ╛αñÑ αñòαÑîαñ╢αñ▓ αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñÅαñ╡αñé αñ╡αÑìαñ»αñ╛αñ╡αñ╕αñ╛αñ»αñ┐αñò αñ¬αÑìαñ░αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñú αñòαñ╛ αñ¡αÑÇ αñ╕αñ«αñ╛αñ╡αÑçαñ╢ αñòαñ┐αñ»αñ╛ αñùαñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ αñ»αñ╛αñ¿αÑÇ αñ░αñƒαñ¿αÑç αñòαÑÇ αñ£αñùαñ╣ αñ╕αñ«αñ¥αñ¿αÑç αñ¬αñ░ αñ£αÑïαñ░ αñªαñ┐αñ»αñ╛ αñùαñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ αñçαñ╕αñ╕αÑç αñ¿ αñ╕αñ┐αñ░αÑìαñ½ αñ»αÑüαñ╡αñ╛αñôαñé αñòαÑï αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñòαÑç αñ¿αñÅ αñàαñ╡αñ╕αñ░ αñ«αñ┐αñ▓αÑçαñéαñùαÑç, αñ¼αñ▓αÑìαñòαñ┐ αñ░αÑïαñ£αñùαñ╛αñ░ αñ«αñ┐αñ▓αñ¿αÑç αñ«αÑçαñé αñ¡αÑÇ αñåαñ╕αñ╛αñ¿αÑÇ αñ╣αÑïαñùαÑÇαÑñ αñçαñ╕ αñ¿αÑÇαññαñ┐ αñ«αÑçαñé αñ╕αñ┐αñ░αÑìαñ½ αñ¬αÑ¥αñ╛αñê αñ¿αñ╣αÑÇαñé, αñ¼αñ▓αÑìαñòαñ┐ αñ╕αÑìαñòαñ┐αñ▓ αñíαÑçαñ╡αñ▓αñ¬αñ«αÑçαñéαñƒ αñ¬αñ░ αñ¡αÑÇ αñ£αÑïαñ░ αñªαñ┐αñ»αñ╛ αñùαñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ  

एनईपी के प्रमुख बिंदु

-पढ़ाई की रूपरेखा 5+3+3+4 फॉर्मूले के आधार पर तैयार
-αñ¬αÑìαñ░αñ╛αñçαñ«αñ░αÑÇ αñ╕αÑìαññαñ░ αñ¬αñ░ αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ«αÑçαñé αñ╕αÑìαñÑαñ╛αñ¿αÑÇαñ» αñ¡αñ╛αñ╖αñ╛ αñòαÑï αñ£αÑïαÑ£αñ¿αÑç αñ¬αñ░ αñ£αÑïαñ░  
-पहली और दूसरी कक्षा में भाषा और गणित पर जोर
-बच्चों के रिपोर्ट कार्ड में लाइफ स्किल्स को जोड़ा गया
-10वीं-12वीं की बोर्ड परीक्षाएं दो बार आयोजित कर पढ़ाई को आसान बनाया
-संकायों का बंधन खत्म करने से विभिन्न क्षेत्रों में रोजगार के अवसर बढ़े
-डिजिटल एजुकेशन के कारण स्टूडेंट खुद आॅनलाइन पढ़कर क्रेडिट हासिल कर सकते हैं
-नेशनल टेस्टिंग एजेंसी की तरफ से उच्च शिक्षण संस्थानों में प्रवेश के लिए कॉमन एंट्रेस एग्जाम

बस्ता अब नहीं रहेगा भारी

-αñ¿αñê αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ¿αÑÇαññαñ┐ αñ«αÑçαñé αñ¬αÑìαñ░αñ╛αñ»αñ«αñ░αÑÇ αñ╕αÑìαññαñ░ αñ¬αñ░ αñ¬αñ╣αñ▓αÑç αñ¬αñ╛αñéαñÜ αñ╕αñ╛αñ▓ αñ¼αñÜαÑìαñÜαÑïαñé αñòαÑï αñ¬αÑ¥αñ╛αñê αñ╕αñéαñ¼αñéαñºαÑÇ  αñ¼αÑïαñ¥ αñ╕αÑç αñªαÑéαñ░ αñ░αñûαñ╛ αñùαñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ
-शिक्षक, विद्यार्थियों को ओरल पढ़ाई करवाएंगे। किसी भी विद्यार्थी पर कोई भी भाषा नहीं थोपी जाएगी।
-कक्षा 6 से ही बच्चों को वोकेशनल कोर्स पढ़ाए जाएंगे, यानी जिसमें बच्चे कोई स्किल सीख पाएं।
-αñ¼αñÜαÑìαñÜαÑïαñé αñòαÑÇ αñçαñéαñƒαñ░αÑìαñ¿αñ╢αñ┐αñ¬  αñ╣αÑïαñùαÑÇ, αñÜαñ╛αñ╣αÑç αñ╡αñ╣ αñòαñ╛αñ░αñ¬αÑçαñéαñƒαñ░ αñ╣αÑï, αñåαñ░αÑìαñƒαÑìαñ╕ αñÅαñéαñí αñòαÑìαñ░αñ╛αñ½αÑìαñƒ αñ»αñ╛ αñçαñ▓αÑçαñòαÑìαñƒαÑìαñ░αñ┐αñò αñ»αñ╛ αñàαñ¿αÑìαñ» αñòαÑïαñ░αÑìαñ╕ αñ╣αÑïαñéαÑñ
-छठी क्लास से ही बच्चों की प्रोजेक्ट बेस्ड लर्निंग कराई जाएगी।

यह है 5+3+3+4 फॉर्मूला

-एनईपी के तहत 10+2 के फॉर्मेट को पूरी तरह खत्म कर दिया गया है। अभी तक देश में स्कूली पाठ्यक्रम 10+2 प्रणाली पर चलता था।
-अब स्कूली शिक्षा को 3-8, 8-11, 11-14 और 14-18 उम्र के बच्चों के लिए विभाजित किया है।
3-8 αñ»αñ╛αñ¿αÑÇ αñªαÑéαñ╕αñ░αÑÇ αñòαñòαÑìαñ╖αñ╛ αññαñò αñÅαñò αñ╣αñ┐αñ╕αÑìαñ╕αñ╛,  8-11 αñ»αñ╛αñ¿αÑÇ αññαÑÇαñ╕αñ░αÑÇ αñ╕αÑç 5αñ╡αÑÇαñé αññαñò αñªαÑéαñ╕αñ░αñ╛, 11-14 αñ»αñ╛αñ¿αÑÇ αñ¢αñáαñ╡αÑÇαñé αñ╕αÑç 8αñ╡αÑÇαñé αññαñò αññαÑÇαñ╕αñ░αñ╛, 14-18 αñ»αñ╛αñ¿αÑÇ 9-12αñ╡αÑÇαñé αññαñò αñåαñûαñ┐αñ░αÑÇ αñ╣αñ┐αñ╕αÑìαñ╕αñ╛ αñ╣αÑïαñùαñ╛αÑñ

स्लेट से स्मार्ट क्लास तक का सफर

-भारत के 14.72 लाख स्कूलों में 24.8 करोड़ छात्र शिक्षा ग्रहण कर रहे हैं, जिनमें 98 लाख शिक्षक हैं।
-कंप्यूटर वाले स्कूलों का प्रतिशत 2019-20 में 38.5 फीसदी से बढ़कर 2023-2024 में 57.2फीसदी हो गया।
-इंटरनेट सुविधा वाले स्कूलों का प्रतिशत 2019-20 में 22.3 फीसदी से बढ़कर 2023-2024 में 53.9फीसदी हो गया।
-αñ╕αÑìαñòαÑéαñ▓ αñ¢αÑïαÑ£αñ¿αÑç αñòαÑÇ αñªαñ░ αñ«αÑçαñé  αñùαñ┐αñ░αñ╛αñ╡αñƒ αñåαñê αñ╣αÑêαÑñ αñ¬αÑìαñ░αñ╛αñÑαñ«αñ┐αñò αñ«αÑçαñé 1.9 αñ½αÑÇαñ╕αñªαÑÇ, αñëαñÜαÑìαñÜ αñ¬αÑìαñ░αñ╛αñÑαñ«αñ┐αñò αñ«αÑçαñé 5.2 αñ½αÑÇαñ╕αñªαÑÇ αñöαñ░ αñ«αñ╛αñºαÑìαñ»αñ«αñ┐αñò αñ«αÑçαñé 14.1 αñ½αÑÇαñ╕αñªαÑÇ αñ╣αÑêαÑñ
-αñ¡αñ╛αñ░αññ αñ«αÑçαñé αñòαÑüαñ▓ αñëαñÜαÑìαñÜ αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ╕αñéαñ╕αÑìαñÑαñ╛αñ¿αÑïαñé αñòαÑÇ αñ╕αñéαñûαÑìαñ»αñ╛ αñ¼αÑ¥ αñ░αñ╣αÑÇ αñ╣αÑêαÑñ αñçαñ¿ αñ╕αñéαñ╕αÑìαñÑαñ╛αñ¿αÑïαñé αñòαÑÇ αñ╕αñéαñûαÑìαñ»αñ╛  2014-15 αñ«αÑçαñé 51,534 αñÑαÑÇ, αñ£αÑï αñòαñ┐ 2022-23 αñ«αÑçαñé 13.8 αñ¬αÑìαñ░αññαñ┐αñ╢αññ αñ¼αÑ¥αñòαñ░  58,643 αñ╣αÑï αñùαñê αñ╣αÑêαÑñ
 

आधुनिक शिक्षा से कदम मिलाकर चलना सिखा रही नई शिक्षा नीति

αñ¡αÑïαñ¬αñ╛αñ▓ αñ╕αÑìαñÑαñ┐αññ αñÅαñ«αñ╡αÑÇαñÅαñ« αñòαÑç αñ¬αÑìαñ░αñ╛αñºαÑìαñ»αñ╛αñ¬αñò αñ¿αÑÇαñ░αñ£ αñ╢αñ░αÑìαñ«αñ╛ αñ¿αÑç αñòαñ╣αñ╛ αñòαñ┐ αñ¿αñê αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ¿αÑÇαññαñ┐ αñòαñê αñ¼αñªαñ▓αñ╛αñ╡αÑïαñé αñòαÑç αñ╕αñ╛αñÑ αñ¿ αñòαÑçαñ╡αñ▓ αñ╕αÑìαñƒαÑéαñíαÑçαñéαñƒαÑìαñ╕ αñòαÑï αñåαñºαÑüαñ¿αñ┐αñò αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ╕αÑç αñòαñªαñ« αñ╕αÑç αñòαñªαñ« αñ«αñ┐αñ▓αñ╛αñòαñ░ αñÜαñ▓αñ¿αñ╛ αñ╕αñ┐αñûαñ╛ αñ░αñ╣αÑÇ αñ╣αÑê, αñ¼αñ▓αÑìαñòαñ┐ αñ¼αñ╣αÑüαñ╕αñéαñòαñ╛αñ» αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñòαñ╛ αñàαñ╡αñ╕αñ░ αñ¬αÑìαñ░αñªαñ╛αñ¿ αñòαñ░ αñ░αñ╣αÑÇ αñ╣αÑêαÑñ αñ╣αñ╛αñ▓αñ╛αñéαñòαñ┐ αñƒαÑÇαñÜαñ░ αñöαñ░ αñçαñéαñ½αÑìαñ░αñ╛ αñòαÑÇ αñòαñ«αÑÇ αñ╕αÑç αñ¼αñ╣αÑüαñ╕αñéαñòαñ╛αñ» αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ╕αñ¡αÑÇ αñòαÑëαñ▓αÑçαñ£αÑïαñé αñ«αÑçαñé αñëαñ¬αñ▓αñ¼αÑìαñº αñ¿αñ╣αÑÇαñé αñ╣αÑêαÑñ αñòαÑïαñ░αÑìαñ╕ αñòαÑÇ αñùαÑüαñúαñ╡αññαÑìαññαñ╛ αñ¬αñ░ αñ¡αÑÇ αñ¬αÑìαñ░αñ╢αÑìαñ¿αñÜαñ┐αñ╣αÑìαñ¿ αñ╣αÑêαÑñ αñ«αÑëαñíαñ▓ αñ╣αñ╛.αñ╕αÑç. αñ╕αÑìαñòαÑéαñ▓, αñƒαÑÇαñƒαÑÇ αñ¿αñùαñ░, αñ¡αÑïαñ¬αñ╛αñ▓ αñòαÑç αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñò αñ¿αÑÇαñ░αñ£ αñ╢αñ░αÑìαñ«αñ╛ αñ¿αÑç αñòαñ╣αñ╛ αñòαñ┐  αñ¿αñê αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ¿αÑÇαññαñ┐ αñ«αÑçαñé αñ¢αñ╛αññαÑìαñ░ αñàαñ¬αñ¿αÑÇ αñ¬αñ╕αñéαñª αñòαñ╛ αñ╡αñ┐αñ╖αñ» αñÜαÑüαñ¿ αñ╕αñòαññαÑç αñ╣αÑêαñéαÑñ αñ£αÑêαñ╕αÑç-αñùαñúαñ┐αññ αñòαÑï αñ½αñ┐αñ£αñ┐αñòαÑìαñ╕, αñçαñòαÑïαñ¿αÑëαñ«αñ┐αñòαÑìαñ╕, αñòαñéαñ¬αÑìαñ»αÑéαñƒαñ░ αñ╕αñ╛αñçαñéαñ╕ αñöαñ░ αñ╕αÑìαñƒαÑêαñƒαñ┐αñ╕αÑìαñƒαñ┐αñòαÑìαñ╕ αñòαÑï αñ£αÑïαÑ£αñ╛ αñùαñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ αñÅαñ¿αñêαñ¬αÑÇ αñ¿αÑç αñ╕αÑÇαñ¿αñ┐αñ»αñ░ αñ╕αÑçαñòαñéαñíαñ░αÑÇ αñùαñúαñ┐αññ αñòαÑï αñ╕αñ┐αñ░αÑìαñ½ αñÅαñò αñ╡αñ┐αñ╖αñ» αñ¿αñ╣αÑÇαñé, αñ£αÑÇαñ╡αñ¿-αñòαÑîαñ╢αñ▓, αñ¡αñ╡αñ┐αñ╖αÑìαñ» αñòαÑÇ αññαñòαñ¿αÑÇαñòαÑÇ αññαÑêαñ»αñ╛αñ░αÑÇ, αñòαÑàαñ░αñ┐αñ»αñ░ αñôαñ░αñ┐αñÅαñéαñƒαÑçαñí αñ£αÑìαñ₧αñ╛αñ¿ αñòαñ╛ αñ«αñ╛αñºαÑìαñ»αñ« αñ¼αñ¿αñ╛  αñªαñ┐αñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ

पढ़ाई को अधिक लचीला और रुचिकर बना दिया

αñ£αñ¼αñòαñ┐ αñ¡αÑïαñ¬αñ╛αñ▓ αñ«αÑçαñé αñ¼αÑÇαñÅ αñòαÑç αñ¢αñ╛αññαÑìαñ░ αñ▓αÑïαñòαÑçαñ╢ αññαñ┐αñ╡αñ╛αñ░αÑÇ αñ¿αÑç αñòαñ╣αñ╛ αñ¿αñê αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ¿αÑÇαññαñ┐ αñ¿αÑç αñ¬αÑ¥αñ╛αñê αñòαÑï αñàαñºαñ┐αñò αñ▓αñÜαÑÇαñ▓αñ╛ αñöαñ░ αñ░αÑüαñÜαñ┐αñòαñ░ αñ¼αñ¿αñ╛ αñªαñ┐αñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ αñÅαñ▓αñÅαñ¿αñ╕αÑÇαñƒαÑÇ αñòαÑëαñ▓αÑçαñ£  αñ¡αÑïαñ¬αñ╛αñ▓ αñ╕αÑç αñÅαñ«αñ¼αÑÇαñÅ αñòαñ░ αñ░αñ╣αÑç αñ╢αñ┐αñ╡αñ« αñ£αñ╛αñƒ αñ¿αÑç αñòαñ╣αñ╛ αñàαñ¼ αñ¢αñ╛αññαÑìαñ░ αñ¬αñ╕αñéαñª αñòαÑç αñ╡αñ┐αñ╖αñ» αñÜαÑüαñ¿ αñ╕αñòαññαÑç αñ╣αÑêαñéαÑñ αñ«αñ╛αññαÑâαñ¡αñ╛αñ╖αñ╛ αñ«αÑçαñé αñ¬αÑìαñ░αñ╛αñ░αñéαñ¡αñ┐αñò αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ╕αÑç αñ╕αñ«αñ¥ αñùαñ╣αñ░αÑÇ αñ╣αÑüαñê αñ╣αÑêαÑñ αñ¬αñ░αÑÇαñòαÑìαñ╖αñ╛αñôαñé αñòαñ╛ αññαñ¿αñ╛αñ╡ αñòαñ« αñ╣αÑüαñå αñ╣αÑê αñöαñ░ αñ«αÑéαñ▓αÑìαñ»αñ╛αñéαñòαñ¿ αñ¬αÑìαñ░αñúαñ╛αñ▓αÑÇ αñàαñºαñ┐αñò αñ╡αÑìαñ»αñ╛αñ╡αñ╣αñ╛αñ░αñ┐αñò αñ╣αÑï αñùαñê αñ╣αÑêαÑñ αñòαÑîαñ╢αñ▓ αñåαñºαñ╛αñ░αñ┐αññ αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛, αñçαñéαñƒαñ░αÑìαñ¿αñ╢αñ┐αñ¬ αñ¿αÑç αñ¢αñ╛αññαÑìαñ░αÑïαñé αñòαÑï αñ░αÑïαñ£αñùαñ╛αñ░ αñ»αÑïαñùαÑìαñ» αñ¼αñ¿αñ╛αñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ  αñ¿αñê αñ╢αñ┐αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ¿αÑÇαññαñ┐ αñ╕αñ┐αñ░αÑìαñ½ αñòαñ┐αññαñ╛αñ¼αÑÇ αñ£αÑìαñ₧αñ╛αñ¿ αññαñò αñ╕αÑÇαñ«αñ┐αññ αñ¿αñ╣αÑÇαñé αñ╣αÑê, αñ¼αñ▓αÑìαñòαñ┐ αñ¢αñ╛αññαÑìαñ░αÑïαñé αñòαÑÇ αñ╕αÑïαñÜαñ¿αÑç, αñ╕αñ«αñ¥αñ¿αÑç αñöαñ░ αñòαÑüαñ¢ αñ¿αñ»αñ╛ αñòαñ░αñ¿αÑç αñòαÑÇ αñòαÑìαñ╖αñ«αññαñ╛ αñòαÑï αñ¼αÑ¥αñ╛αñ╡αñ╛ αñªαÑçαññαÑÇ αñ╣αÑêαÑñ αñàαñ¼ αñ¢αñ╛αññαÑìαñ░αÑïαñé αñòαÑï αñ╢αÑüαñ░αÑüαñåαññαÑÇ αñòαñòαÑìαñ╖αñ╛αñôαñé αñ«αÑçαñé αñ«αñ╛αññαÑâαñ¡αñ╛αñ╖αñ╛ αñ«αÑçαñé αñ¬αÑ¥αñ╛αñ»αñ╛ αñ£αñ╛αñÅαñùαñ╛αÑñ  αñÅαñ¿αñêαñ¬αÑÇ αñòαÑï αñòαÑçαñ╡αñ▓ αñ▓αñ╛αñùαÑé αñ╣αÑÇ αñ¿αñ╣αÑÇαñé αñòαñ┐αñ»αñ╛ αñ£αñ╛αñÅ, αñ¼αñ▓αÑìαñòαñ┐ αñçαñ╕αÑç αñ╕αñ╣αÑÇ αññαñ░αÑÇαñòαÑç αñ╕αÑç αñ╕αñ«αñ¥αñ╛ αñöαñ░ αñàαñ¬αñ¿αñ╛αñ»αñ╛ αñ¡αÑÇ αñ£αñ╛αñÅαÑñ   

Aniruddh Singh
By Aniruddh Singh

अनिरुद्ध प्रताप सिंह। नवंबर 2024 से पीपु...

Latest Posts