लोकसभा में 130वां संविधान संशोधन बिल 2025... 30 दिन हिरासत में रहे तो चली जाएगी CM-PM की कुर्सी, विपक्ष ने जताया कड़ा विरोध

नई दिल्ली। लोकसभा में बुधवार को गृह मंत्री अमित शाह ने एक साथ तीन महत्वपूर्ण बिल पेश किए। इन बिलों के जरिये प्रधानमंत्री, मुख्यमंत्री या किसी भी मंत्री के खिलाफ अगर 5 साल या उससे ज्यादा सजा वाले अपराध में केस दर्ज हो और वे लगातार 30 दिन तक हिरासत में रहें, तो 31वें दिन उन्हें अपने पद से हटना होगा। यह नियम केंद्र से लेकर राज्य तक सभी मंत्रियों पर लागू होगा। हालांकि सदन में हंगामे के चलते विधेयकों को सेलेक्ट कमेटी को भेजा गया है।
कौन से तीन बिल पेश किए गए?
- αñùαñ╡αñ░αÑìαñ¿αñ«αÑçαñéαñƒ αñæαñ½ αñ»αÑéαñ¿αñ┐αñ»αñ¿ αñƒαÑçαñ░αñ┐αñƒαñ░αÑÇαñ£ (αñ╕αñéαñ╢αÑïαñºαñ¿) αñ¼αñ┐αñ▓ 2025 – αñòαÑçαñéαñªαÑìαñ░ αñ╢αñ╛αñ╕αñ┐αññ αñ¬αÑìαñ░αñªαÑçαñ╢αÑïαñé αñòαÑç αñ«αÑüαñûαÑìαñ»αñ«αñéαññαÑìαñ░αÑÇ αñöαñ░ αñ«αñéαññαÑìαñ░αñ┐αñ»αÑïαñé αñòαÑç αñûαñ┐αñ▓αñ╛αñ½ αñùαñ┐αñ░αñ½αÑìαññαñ╛αñ░αÑÇ αñòαÑÇ αñ╕αÑìαñÑαñ┐αññαñ┐ αñ«αÑçαñé αñ╣αñƒαñ╛αñ¿αÑç αñòαñ╛ αñ¬αÑìαñ░αñ╛αñ╡αñºαñ╛αñ¿αÑñ
- 130αñ╡αñ╛αñé αñ╕αñéαñ╡αñ┐αñºαñ╛αñ¿ αñ╕αñéαñ╢αÑïαñºαñ¿ αñ¼αñ┐αñ▓ 2025 – αñ¬αÑìαñ░αñºαñ╛αñ¿αñ«αñéαññαÑìαñ░αÑÇ, αñòαÑçαñéαñªαÑìαñ░αÑÇαñ» αñ«αñéαññαÑìαñ░αÑÇ, αñ░αñ╛αñ£αÑìαñ»αÑïαñé αñòαÑç αñ«αÑüαñûαÑìαñ»αñ«αñéαññαÑìαñ░αÑÇ αñöαñ░ αñ«αñéαññαÑìαñ░αñ┐αñ»αÑïαñé αñòαÑç αñûαñ┐αñ▓αñ╛αñ½ αñùαñ┐αñ░αñ½αÑìαññαñ╛αñ░αÑÇ αñöαñ░ αñ╣αñ┐αñ░αñ╛αñ╕αññ αñòαÑÇ αñ╕αÑìαñÑαñ┐αññαñ┐ αñ«αÑçαñé αñ╣αñƒαñ╛αñ¿αÑç αñòαñ╛ αñ¬αÑìαñ░αñ╛αñ╡αñºαñ╛αñ¿αÑñ
- αñ£αñ«αÑìαñ«αÑé-αñòαñ╢αÑìαñ«αÑÇαñ░ αñ¬αÑüαñ¿αñ░αÑìαñùαñáαñ¿ (αñ╕αñéαñ╢αÑïαñºαñ¿) αñ¼αñ┐αñ▓ 2025 – αñ£αñ«αÑìαñ«αÑé-αñòαñ╢αÑìαñ«αÑÇαñ░ αñ«αÑçαñé αñ«αÑüαñûαÑìαñ»αñ«αñéαññαÑìαñ░αÑÇ αñöαñ░ αñ«αñéαññαÑìαñ░αñ┐αñ»αÑïαñé αñòαÑç αñûαñ┐αñ▓αñ╛αñ½ αñùαñ┐αñ░αñ½αÑìαññαñ╛αñ░αÑÇ αñòαÑÇ αñ╕αÑìαñÑαñ┐αññαñ┐ αñ«αÑçαñé αñ╣αñƒαñ╛αñ¿αÑç αñòαñ╛ αñ¬αÑìαñ░αñ╛αñ╡αñºαñ╛αñ¿αÑñ
मौजूदा प्रावधान और नई व्यवस्था
- अभी तक प्रधानमंत्री, मुख्यमंत्री या मंत्री के जेल जाने पर इस्तीफे का कोई कानूनी प्रावधान नहीं था।
- नए कानून में यह साफ किया गया है कि यदि कोई मंत्री 5 साल या उससे अधिक सजा वाले अपराध में गिरफ्तार होकर 30 दिन तक हिरासत में रहता है, तो उसे 31वें दिन पद छोड़ना होगा।
किन अनुच्छेदों में संशोधन?
- αñàαñ¿αÑüαñÜαÑìαñ¢αÑçαñª 75 – αñ¬αÑìαñ░αñºαñ╛αñ¿αñ«αñéαññαÑìαñ░αÑÇ αñöαñ░ αñòαÑçαñéαñªαÑìαñ░αÑÇαñ» αñ«αñéαññαÑìαñ░αñ┐αñ¬αñ░αñ┐αñ╖αñª αñòαÑÇ αñ¿αñ┐αñ»αÑüαñòαÑìαññαñ┐αÑñ
- αñàαñ¿αÑüαñÜαÑìαñ¢αÑçαñª 164 – αñ«αÑüαñûαÑìαñ»αñ«αñéαññαÑìαñ░αÑÇ αñöαñ░ αñ«αñéαññαÑìαñ░αñ┐αñ¬αñ░αñ┐αñ╖αñª αñòαÑÇ αñ¿αñ┐αñ»αÑüαñòαÑìαññαñ┐αÑñ
- αñàαñ¿αÑüαñÜαÑìαñ¢αÑçαñª 239AA – αñªαñ┐αñ▓αÑìαñ▓αÑÇ αñòαÑç αñ«αÑüαñûαÑìαñ»αñ«αñéαññαÑìαñ░αÑÇ αñöαñ░ αñ«αñéαññαÑìαñ░αñ┐αñ¬αñ░αñ┐αñ╖αñªαÑñ
संसद में विपक्ष का विरोध
लोकसभा में इन बिलों पर जमकर हंगामा हुआ। विपक्षी दलों ने बिलों की प्रतियां फाड़कर गृह मंत्री की ओर फेंकीं, जिसके बाद सदन की कार्यवाही दोपहर 3 बजे तक स्थगित करनी पड़ी। कांग्रेस और AIMIM सांसद असदुद्दीन ओवैसी ने बिल का विरोध किया और कहा कि इससे जनता के चुने हुए प्रतिनिधियों के अधिकार कमजोर होंगे। सपा सांसदों ने बिलों को संविधान विरोधी और न्याय विरोधी करार दिया। अमित शाह ने जोर देकर कहा कि ये बिल पारदर्शिता और जवाबदेही सुनिश्चित करने के लिए लाए गए हैं।
क्यों पड़ी इस बिल की जरूरत?
राजनीति में हाल ही के दो उदाहरण इस बिल के महत्व को रेखांकित करते हैं:
- αñàαñ░αñ╡αñ┐αñéαñª αñòαÑçαñ£αñ░αÑÇαñ╡αñ╛αñ▓ – αñªαñ┐αñ▓αÑìαñ▓αÑÇ αñòαÑç CM αñ░αñ╣αññαÑç αñ╣αÑüαñÅ αñ╢αñ░αñ╛αñ¼ αñÿαÑïαñƒαñ╛αñ▓αÑç αñ«αÑçαñé 156 αñªαñ┐αñ¿ αññαñò αñ£αÑçαñ▓ αñ«αÑçαñé αñ░αñ╣αÑç, αñ▓αÑçαñòαñ┐αñ¿ αñçαñ╕αÑìαññαÑÇαñ½αñ╛ αñ¿αñ╣αÑÇαñé αñªαñ┐αñ»αñ╛αÑñ
- αñ╕αÑçαñéαñÑαñ┐αñ▓ αñ¼αñ╛αñ▓αñ╛αñ£αÑÇ – αññαñ«αñ┐αñ▓αñ¿αñ╛αñíαÑü αñòαÑç αñ«αñéαññαÑìαñ░αÑÇ 8 αñ«αñ╣αÑÇαñ¿αÑç αñ£αÑçαñ▓ αñ«αÑçαñé αñ░αñ╣αñ¿αÑç αñòαÑç αñ¼αñ╛αñ╡αñ£αÑéαñª αñ¬αñª αñ¬αñ░ αñ¼αñ¿αÑç αñ░αñ╣αÑçαÑñ αñëαñ¿αÑìαñ╣αÑçαñé αñ╕αÑüαñ¬αÑìαñ░αÑÇαñ« αñòαÑïαñ░αÑìαñƒ αñòαÑÇ αñ╕αñûαÑìαññ αñƒαñ┐αñ¬αÑìαñ¬αñúαÑÇ αñòαÑç αñ¼αñ╛αñª αñçαñ╕αÑìαññαÑÇαñ½αñ╛ αñªαÑçαñ¿αñ╛ αñ¬αñíαñ╝αñ╛αÑñ















