1975 में आर्यभट्ट के प्रक्षेपण के साथ शुरू हुई मिसाइल तकनीक में भारत की प्रगति यात्रा

1975 में आर्यभट्ट के प्रक्षेपण के साथ शुरू हुई मिसाइल तकनीक में भारत की प्रगति यात्रा

अरुण तिवारी
1970-80 αñòαÑç αñªαñ╢αñò αñ╕αÑç αñ╢αÑüαñ░αÑé αñ╣αÑüαñê αñ¡αñ╛αñ░αññ αñòαÑÇ αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓ αññαñòαñ¿αÑÇαñò αñòαÑÇ αñ¬αÑìαñ░αñùαññαñ┐ αñ»αñ╛αññαÑìαñ░αñ╛ αñªαñ╢αñòαÑïαñé αñòαÑÇ αñ░αñúαñ¿αÑÇαññαñ┐αñò αñªαÑâαñ╖αÑìαñƒαñ┐, αñ╡αÑêαñ£αÑìαñ₧αñ╛αñ¿αñ┐αñò αñ¿αñ╡αñ╛αñÜαñ╛αñ░ αñöαñ░ αñÅαñò αñ╡αÑìαñ»αñ╛αñ¬αñò αññαñéαññαÑìαñ░ αñòαÑç αñ╡αñ┐αñòαñ╛αñ╕ αñòαÑï αñªαñ┐αñûαñ╛αññαÑÇ αñ╣αÑêαÑñ αñàαñéαññαñ░αñ┐αñòαÑìαñ╖ αñòαÑç αñòαÑìαñ╖αÑçαññαÑìαñ░ αñ«αÑçαñé αñ¡αñ╛αñ░αññ αñòαÑç αñ╡αñ┐αñòαñ╛αñ╕ αñòαÑÇ αñ»αñ╣ αñòαÑìαñ░αñ«αñ┐αñò αñ»αñ╛αññαÑìαñ░αñ╛ 1975 αñ«αÑçαñé αñ░αÑéαñ╕αÑÇ αñ░αÑëαñòαÑçαñƒ αñªαÑìαñ╡αñ╛αñ░αñ╛ αñ¡αñ╛αñ░αññ αñòαÑç αñ¬αñ╣αñ▓αÑç αñëαñ¬αñùαÑìαñ░αñ╣ αñåαñ░αÑìαñ»αñ¡αñƒαÑìαñƒ αñòαÑç αñ¬αÑìαñ░αñòαÑìαñ╖αÑçαñ¬αñú αñöαñ░ 1979 αñ«αÑçαñé αñàαñ¬αñ¿αÑç αñ╣αÑÇ αñ░αÑëαñòαÑçαñƒ αñ╕αÑç αñ░αÑïαñ╣αñ┐αñúαÑÇ αñòαÑç αñ¬αÑìαñ░αñòαÑìαñ╖αÑçαñ¬αñú αñ£αÑêαñ╕αÑç αñàαñ╣αñ« αñ¬αÑ£αñ╛αñ╡αÑïαñé αñ╕αÑç αñ╣αÑïαñòαñ░ αñùαÑüαñ£αñ░αÑÇ αñ╣αÑêαÑñ  αñ¼αñ╛αñª αñòαÑç αñ╕αñ«αñ» αñ«αÑçαñé αñíαÑë. αñÅ.αñ¬αÑÇ.αñ£αÑç. αñàαñ¼αÑìαñªαÑüαñ▓ αñòαñ▓αñ╛αñ« αñòαÑç αñ¿αÑçαññαÑâαññαÑìαñ╡ αñöαñ░ αñ╡αñ┐αñ£αñ¿ αñ¿αÑç αñªαÑçαñ╢ αñòαÑç αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓ αñòαñ╛αñ░αÑìαñ»αñòαÑìαñ░αñ« αñòαÑï αñªαÑüαñ¿αñ┐αñ»αñ╛ αñòαÑç αñ╡αñ┐αñòαñ╕αñ┐αññ αñªαÑçαñ╢αÑïαñé αñòαÑç αñ╕αñ«αñ╛αñ¿αñ╛αñéαññαñ░ αñ▓αñ╛ αñûαÑ£αñ╛ αñòαñ┐αñ»αñ╛αÑñ αñíαÑë. αñòαñ▓αñ╛αñ« αñ¿αÑç αñ¬αñ╣αñ▓αÑÇ αñ¼αñ╛αñ░ αñàαñéαññαñ░αñ┐αñòαÑìαñ╖ αñ«αÑçαñé αñ¬αÑìαñ░αñòαÑìαñ╖αÑçαñ¬αñú αñòαÑÇ αñòαÑìαñ╖αñ«αññαñ╛ αñòαÑï αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓ αññαñòαñ¿αÑÇαñò αñ╕αÑç αñ£αÑïαÑ£αñ¿αÑç αñòαÑç αñ░αñúαñ¿αÑÇαññαñ┐αñò αñ«αñ╣αññαÑìαñ╡ αñòαÑï αñ¬αñ╣αñÜαñ╛αñ¿αñ╛ αñöαñ░ αñ£αñ░αÑéαñ░αÑÇ αñ¬αÑìαñ░αñ»αÑïαñù αñ╢αÑüαñ░αÑé αñòαñ┐αñÅαÑñ αñëαñ¿αÑìαñ╣αÑïαñéαñ¿αÑç αñåαñêαñåαñêαñƒαÑÇ αñöαñ░ αñ╕αÑÇαñÅαñ╕αñåαñêαñåαñ░ αñòαÑç αñ╕αñ╛αñÑ αñ«αñ┐αñ▓αñòαñ░ αñ╢αÑïαñº αñ╢αÑüαñ░αÑé αñòαñ┐αñÅαÑñ αñëαñ¿αÑìαñ╣αÑïαñéαñ¿αÑç αñºαñ╛αññαÑü αñÅαñ╡αñé αñçαñ▓αÑçαñòαÑìαñƒαÑìαñ░αÑëαñ¿αñ┐αñòαÑìαñ╕ αñ£αÑêαñ╕αÑç αñòαÑìαñ╖αÑçαññαÑìαñ░αÑïαñé αñ«αÑçαñé αñëαñªαÑìαñ»αÑïαñù αñ£αñùαññ αñòαÑÇ αñòαÑìαñ╖αñ«αññαñ╛αñôαñé αñòαñ╛ αñçαñ╕αÑìαññαÑçαñ«αñ╛αñ▓ αñòαñ┐αñ»αñ╛αÑñ αñçαñ╕αñòαÑç αñ¬αÑÇαñ¢αÑç αñëαñ¿αñòαñ╛ αñëαñªαÑìαñªαÑçαñ╢αÑìαñ» αñÅαñò αñÉαñ╕αñ╛ αññαñòαñ¿αÑÇαñòαÑÇ αññαñéαññαÑìαñ░ αñ╡αñ┐αñòαñ╕αñ┐αññ αñòαñ░αñ¿αñ╛ αñÑαñ╛, αñ£αÑï αñ¡αñ╡αñ┐αñ╖αÑìαñ» αñ«αÑçαñé αñ╕αÑìαñ╡αññαñéαññαÑìαñ░ αñ░αÑéαñ¬ αñ╕αÑç αñåαñºαÑüαñ¿αñ┐αñò αñçαñéαñ£αÑÇαñ¿αñ┐αñ»αñ░αñ┐αñéαñù αñ╕αñ«αñ╛αñºαñ╛αñ¿ αññαÑêαñ»αñ╛αñ░ αñòαñ░ αñ╕αñòαÑçαÑñ


तकनीकी घटकों के स्वदेशी उत्पादन की चुनौती

αñëαñ╕ αñªαÑîαñ░ αñ«αÑçαñé αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓ αñƒαÑçαñòαÑìαñ¿αÑïαñ▓αÑëαñ£αÑÇ αñòαñéαñƒαÑìαñ░αÑïαñ▓ αñ░αñ┐αñ£αÑÇαñ« (αñÅαñ«αñƒαÑÇαñ╕αÑÇαñåαñ░) αñ£αÑêαñ╕αÑç αñàαñéαññαñ░αÑìαñ░αñ╛αñ╖αÑìαñƒαÑìαñ░αÑÇαñ» αñ¬αÑìαñ░αññαñ┐αñ¼αñéαñº αñ▓αñ╛αñùαÑé αñÑαÑç αñöαñ░ αñçαñ¿αÑìαñ╣αÑçαñé αñªαÑçαñûαññαÑç αñ╣αÑüαñÅ αñ«αñ╣αññαÑìαñ╡αñ¬αÑéαñ░αÑìαñú αññαñòαñ¿αÑÇαñòαÑÇ αñÿαñƒαñòαÑïαñé αñòαÑç αñ╕αÑìαñ╡αñªαÑçαñ╢αÑÇ αñ╕αÑìαññαñ░ αñ¬αñ░ αñëαññαÑìαñ¬αñ╛αñªαñ¿ αñòαÑÇ αñ¼αÑ£αÑÇ αñÜαÑüαñ¿αÑîαññαÑÇ αñÑαÑÇαÑñ αñ¡αñ╛αñ░αññαÑÇαñ» αñ╡αÑêαñ£αÑìαñ₧αñ╛αñ¿αñ┐αñòαÑïαñé αñöαñ░ αñçαñéαñ£αÑÇαñ¿αñ┐αñ»αñ░αÑïαñé αñ¿αÑç αñòαÑëαñ«αÑìαñ¬αÑïαñ£αñ┐αñƒ αñ«αÑêαñƒαÑçαñ░αñ┐αñ»αñ▓, αñ╕αÑéαñòαÑìαñ╖αÑìαñ« αñçαñ▓αÑçαñòαÑìαñƒαÑìαñ░αÑëαñ¿αñ┐αñòαÑìαñ╕ αñëαñ¬αñòαñ░αñú, αñáαÑïαñ╕ αñ░αÑëαñòαÑçαñƒ αñ«αÑïαñƒαñ░ αñöαñ░ αñ╕αñƒαÑÇαñò αñ«αñ╛αñ░αÑìαñùαñªαñ░αÑìαñ╢αñ¿ αñ¬αÑìαñ░αñúαñ╛αñ▓αÑÇ αñ£αÑêαñ╕αÑÇ αñ£αñƒαñ┐αñ▓ αññαñòαñ¿αÑÇαñòαÑïαñé αñòαÑç αñ╡αñ┐αñòαñ╛αñ╕ αñòαÑç αñ¬αÑìαñ░αñ»αñ╛αñ╕ αñ╢αÑüαñ░αÑé αñòαñ┐αñÅαÑñ  αñëαñ¿αñòαÑÇ αñ«αÑçαñ╣αñ¿αññ αñ░αñéαñù αñ▓αñ╛αñê αñöαñ░ αñ¡αñ╛αñ░αññ αñçαñ¿ αñ£αñƒαñ┐αñ▓ αññαñòαñ¿αÑÇαñòαÑÇ αñÿαñƒαñòαÑïαñé αñòαÑç αñ╕αÑìαñÑαñ╛αñ¿αÑÇαñ» αñ╕αÑìαññαñ░ αñ¬αñ░ αñëαññαÑìαñ¬αñ╛αñªαñ¿ αñ«αÑçαñé αñ╕αñòαÑìαñ╖αñ« αñ╣αÑï αñùαñ»αñ╛αÑñ αñçαñ╕αñ¿αÑç αñ¡αñ╛αñ░αññ αñòαÑï αñàαñéαññαñ░αñ┐αñòαÑìαñ╖ αñ¬αÑìαñ░αñòαÑìαñ╖αÑçαñ¬αñú αñòαÑç αñòαÑìαñ╖αÑçαññαÑìαñ░ αñ«αÑçαñé αñ«αñ╣αññαÑìαñ╡αñ¬αÑéαñ░αÑìαñú αñ╕αÑìαñÑαñ┐αññαñ┐ αñ«αÑçαñé αñ▓αñ╛ αñûαÑ£αñ╛ αñòαñ┐αñ»αñ╛αÑñ αñ╕αñ«αñ» αñòαÑç αñ╕αñ╛αñÑ αñ╕αÑìαñÑαñ┐αññαñ┐ αñ¼αñªαñ▓αÑÇ αñöαñ░ αñåαñ£ αñ¡αñ╛αñ░αññ, αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓ αññαñòαñ¿αÑÇαñò αñòαñ╛ αñ¿αñ┐αñ░αÑìαñ«αñ╛αññαñ╛ αñöαñ░ αñ¿αñ┐αñ░αÑìαñ»αñ╛αññαñò αñ¼αñ¿ αñùαñ»αñ╛ αñ╣αÑêαÑñ αñçαñéαñƒαñ░αñòαÑëαñ¿αÑìαñƒαñ┐αñ¿αÑçαñéαñƒαñ▓ αñ¼αÑêαñ▓αñ┐αñ╕αÑìαñƒαñ┐αñò αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓ αñòαÑÇ αñ░αÑçαñéαñ£ αñ╡αñ╛αñ▓αÑç αñáαÑïαñ╕-αñ░αÑìαñçαñéαñºαñ¿ αñàαñùαÑìαñ¿αñ┐ αñ«αÑïαñƒαñ░ αñöαñ░ αñ╡αñ╛αñ»αÑü αñ░αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ¬αÑìαñ░αñúαñ╛αñ▓αÑÇ αñòαÑÇ αñçαñ▓αÑçαñòαÑìαñƒαÑìαñ░αÑëαñ¿αñ┐αñò αññαñòαñ¿αÑÇαñò αñ¬αÑéαñ░αÑÇ αññαñ░αñ╣ αñ╕αÑìαñ╡αñªαÑçαñ╢αÑÇ αñ░αÑéαñ¬ αñ╕αÑç αñ╡αñ┐αñòαñ╕αñ┐αññ αñòαÑÇ αñùαñêαÑñ αñ░αÑéαñ╕ αñòαÑç αñ╕αñ╛αñÑ αñ╕αñéαñ»αÑüαñòαÑìαññ αñ░αÑéαñ¬ αñ╕αÑç αñ╡αñ┐αñòαñ╕αñ┐αññ αñ¼αÑìαñ░αñ╣αÑìαñ«αÑïαñ╕ αñòαÑìαñ░αÑéαñ£ αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓ αñçαñ╕ αñ¬αñ░αñ┐αñ╡αñ░αÑìαññαñ¿ αñòαÑÇ αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñ▓ αñ╣αÑê, αñ£αñ┐αñ╕αñ¿αÑç αñ¡αñ╛αñ░αññ αñòαÑÇ αñ░αñúαñ¿αÑÇαññαñ┐αñò αñ╕αÑìαñ╡αñ╛αñ»αññαÑìαññαññαñ╛ αñòαÑï αñ«αñ£αñ¼αÑéαññ αñòαñ┐αñ»αñ╛ αñöαñ░ αñ░αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñëαñªαÑìαñ»αÑïαñù αñòαÑç αñ¿αñ┐αñ░αÑìαñ»αñ╛αññ αñòαÑï αñ¬αÑìαñ░αÑïαññαÑìαñ╕αñ╛αñ╣αñ┐αññ αñòαñ┐αñ»αñ╛αÑñ  


युद्ध की प्रकृति पूरी तरह बदल देंगे तकनीकी बदलाव


αñ¡αñ╡αñ┐αñ╖αÑìαñ» αñòαÑÇ αñôαñ░ αñªαÑçαñûαÑçαñé αññαÑï αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓ αññαñòαñ¿αÑÇαñò αñòαÑìαñ░αñ╛αñéαññαñ┐αñòαñ╛αñ░αÑÇ αñ¬αñ░αñ┐αñ╡αñ░αÑìαññαñ¿ αñòαÑç αñªαÑîαñ░ αñ«αÑçαñé αñ¬αÑìαñ░αñ╡αÑçαñ╢ αñòαñ░αññαÑÇ αñªαñ┐αñû αñ░αñ╣αÑÇ αñ╣αÑêαÑñ  αñ£αñ«αÑÇαñ¿, αñ£αñ╣αñ╛αñ£αÑïαñé, αñ¬αñ¿αñíαÑüαñ¼αÑìαñ¼αñ┐αñ»αÑïαñé αñ»αñ╛ αñíαÑìαñ░αÑïαñ¿ αñ£αÑêαñ╕αÑç αñùαññαñ┐αñ╢αÑÇαñ▓ αñ¬αÑìαñ▓αÑçαñƒαñ½αÑëαñ░αÑìαñ«, αñÅαñåαñê αñåαñºαñ╛αñ░αñ┐αññ αñÅαñ▓αÑìαñùαÑïαñ░αñ┐αñªαÑìαñ«  αñàαñ¬αñ¿αñ╛αñòαñ░ αñàαñ¬αñ¿αÑÇ αñ▓αÑïαñòαÑçαñ╢αñ¿ αñ¼αñ╣αÑüαññ αññαÑçαñ£αÑÇ αñ╕αÑç αñ¼αñªαñ▓αñ¿αÑç αñ«αÑçαñé αñ╕αñòαÑìαñ╖αñ« αñ╣αÑïαñéαñùαÑç αñöαñ░ αñªαÑüαñ╢αÑìαñ«αñ¿ αñòαÑç αñ▓αñ┐αñÅ αñëαñ¿αÑìαñ╣αÑçαñé αñ¿αñ┐αñ╢αñ╛αñ¿αñ╛ αñ¼αñ¿αñ╛αñ¿αñ╛ αñöαñ░ αñòαñáαñ┐αñ¿ αñ╣αÑï αñ£αñ╛αñÅαñùαñ╛αÑñ αñçαñ╕αÑÇ αññαñ░αñ╣ αñàαñéαññαñ░αñ┐αñòαÑìαñ╖ αñ«αÑçαñé αñòαñê αñëαñ¬αñùαÑìαñ░αñ╣αÑïαñé αñòαÑç αñ╕αñ«αÑéαñ╣ αññαÑêαñ»αñ╛αñ░ αñòαñ┐αñÅ αñ£αñ╛ αñ░αñ╣αÑç αñ╣αÑêαñé, αñ£αÑï αñ╕αÑçαñéαñ╕αñ░αÑïαñé αñöαñ░ αñÅαñåαñê αñ¼αÑçαñ╕αÑìαñí αñ╡αñ┐αñ╢αÑìαñ▓αÑçαñ╖αñú αññαñòαñ¿αÑÇαñò αñ╕αÑç αñ▓αÑêαñ╕ αñ╣αÑïαñéαñùαÑçαÑñ αñ»αÑç αñ«αñ┐αñ▓αñòαñ░ αñºαñ░αññαÑÇ αñ¬αñ░ αñòαñ┐αñ╕αÑÇ αñíαÑìαñ░αÑïαñ¿, αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓, αñ╡αñ╛αñ╣αñ¿ αñåαñªαñ┐ αñòαÑï αñ╕αñƒαÑÇαñò αñªαñ┐αñ╢αñ╛ αñ¿αñ┐αñ░αÑìαñªαÑçαñ╢ αñªαÑçαñ¿αÑç αñ«αÑçαñé αñ╕αñòαÑìαñ╖αñ« αñ╣αÑïαñéαñùαÑçαÑñ αñçαñ¿αñòαÑç αñ«αñ╛αñ░αÑìαñùαñªαñ░αÑìαñ╢αñ¿ αñ╕αÑç αñ¡αñ╡αñ┐αñ╖αÑìαñ» αñòαÑç αñ╕αñéαñÿαñ░αÑìαñ╖ αñöαñ░ αñ¡αñ»αñ╛αñ╡αñ╣ αñ╣αÑï αñ£αñ╛αñÅαñéαñùαÑçαÑñ αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓ αññαñòαñ¿αÑÇαñò αñ«αÑçαñé αñ╣αÑïαñ¿αÑç αñ╡αñ╛αñ▓αÑç αñòαÑìαñ░αñ╛αñéαññαñ┐αñòαñ╛αñ░αÑÇ αñ¼αñªαñ▓αñ╛αñ╡ αñàαñùαñ▓αÑç αñªαñ┐αñ¿αÑïαñé αñ«αÑçαñé αñ»αÑüαñªαÑìαñº αñòαÑÇ αñ¬αÑìαñ░αñòαÑâαññαñ┐ αñòαÑï αñ¬αÑéαñ░αÑÇ αññαñ░αñ╣ αñ╕αÑç αñ¼αñªαñ▓ αñªαÑçαñéαñùαÑçαÑñ αññαñòαñ¿αÑÇαñòαÑÇ αñ╕αÑÇαñ«αñ╛αñÅαñé αñ£αñ╣αñ╛αñé αñ»αÑüαñªαÑìαñº αñòαÑÇ αñ░αñúαñ¿αÑÇαññαñ┐ αñöαñ░ αñ¬αÑìαñ░αññαñ┐αñ░αÑïαñº αñòαÑÇ αñ¬αÑìαñ░αñòαÑâαññαñ┐ αñ«αÑçαñé αñ¼αñªαñ▓αñ╛αñ╡ αñòαñ░αÑçαñéαñùαÑÇ, αñ╡αñ╣αÑÇαñé αñ»αñ╣ αñ╡αÑêαñ╢αÑìαñ╡αñ┐αñò αñ╕αÑüαñ░αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñöαñ░ αñ╕αÑìαñÑαñ┐αñ░αññαñ╛ αñòαÑç αñ▓αñ┐αñÅ αñ¿αñê αñÜαÑüαñ¿αÑîαññαñ┐αñ»αñ╛αñé αñ¡αÑÇ αñ¬αÑçαñ╢ αñòαñ░αÑçαñéαñùαÑÇαÑñ

स्वायत्त नेविगेशन-उपग्रह प्रणालियां आपदा प्रबंधन में सहायक

αñçαñ╕ αñ╕αÑìαñÑαñ┐αññαñ┐ αñ«αÑçαñé αñ╡αñ┐αñ¡αñ┐αñ¿αÑìαñ¿ αñªαÑçαñ╢αÑïαñé αñòαÑç αñ¼αÑÇαñÜ αñÅαñò-αñªαÑéαñ╕αñ░αÑç αñ╕αÑç αñåαñùαÑç αñ¿αñ┐αñòαñ▓αñ¿αÑç αñòαÑÇ αñªαÑîαÑ£ αñòαñ╣αñ╛αñé αñûαññαÑìαñ« αñ╣αÑïαñùαÑÇ, αñçαñ╕αñòαñ╛ αñàαñ¿αÑüαñ«αñ╛αñ¿ αñ▓αñùαñ╛αñ¿αñ╛ αñíαñ░αñ╛ αñªαÑçαññαñ╛ αñ╣αÑêαÑñ αñÉαñ╕αÑÇ αññαñòαñ¿αÑÇαñò αñòαÑç αñ¿αÑêαññαñ┐αñò αñöαñ░ αñ░αñúαñ¿αÑÇαññαñ┐αñò αñ¬αñ╣αñ▓αÑüαñôαñé αñ¬αñ░ αñùαñ╣αñ¿ αñ«αñéαñÑαñ¿ αñ£αñ░αÑéαñ░αÑÇ αñ╣αÑïαñùαñ╛, αñ£αÑï αñ¡αñ╡αñ┐αñ╖αÑìαñ» αñòαÑç αñ»αÑüαñªαÑìαñº αñöαñ░ αñ╡αÑêαñ╢αÑìαñ╡αñ┐αñò αñ╕αÑìαñÑαñ┐αñ░αññαñ╛ αñ¬αñ░ αñ¼αñ╣αñ╕ αñòαÑï αñåαñòαñ╛αñ░ αñªαÑçαñùαñ╛αÑñ αñ╣αñ╛αñ▓αñ╛αñéαñòαñ┐, αñçαñ¿ αññαñòαñ¿αÑÇαñòαÑïαñé αñòαñ╛ αñ¿αÑçαññαÑâαññαÑìαñ╡ αñ╕αÑêαñ¿αÑìαñ» αñòαÑìαñ╖αÑçαññαÑìαñ░ αñòαñ░ αñ░αñ╣αñ╛ αñ╣αÑê, αñ▓αÑçαñòαñ┐αñ¿ αñçαñ¿αñ«αÑçαñé αñòαñê αñ╢αñ╛αñéαññαñ┐αñ¬αÑìαñ░αñ┐αñ» αñ╕αñéαñ¡αñ╛αñ╡αñ¿αñ╛αñÅαñé αñ¡αÑÇ αñ¢αñ┐αñ¬αÑÇ αñ╣αÑêαñéαÑñ αñíαÑë. αñòαñ▓αñ╛αñ« αñòαÑÇ αñ╡αñ┐αñ░αñ╛αñ╕αññ αñçαñ╕ αñ¼αñ╛αññ αñòαñ╛ αñ¬αÑìαñ░αñ«αñ╛αñú αñ╣αÑê αñòαñ┐ αñòαÑêαñ╕αÑç αñ╕αÑêαñ¿αÑìαñ» αññαñòαñ¿αÑÇαñò αñ╕αÑç αñ¿αñ╛αñùαñ░αñ┐αñò αñ£αÑÇαñ╡αñ¿ αñòαÑï αñ▓αñ╛αñ¡ αñ«αñ┐αñ▓ αñ╕αñòαññαñ╛ αñ╣αÑê—αñ£αÑêαñ╕αÑç αñ╡αñ┐αñòαñ▓αñ╛αñéαñù αñ¼αñÜαÑìαñÜαÑïαñé αñòαÑç αñ▓αñ┐αñÅ αñ╕αñ╣αñ╛αñ»αñò αñëαñ¬αñòαñ░αñú αñ»αñ╛ αñ╣αÑâαñªαñ» αñ░αÑïαñùαñ┐αñ»αÑïαñé αñòαÑç αñ▓αñ┐αñÅ αñ╕αÑìαñƒαÑçαñéαñƒαÑñ  αñ╕αÑìαñ╡αñ╛αñ»αññαÑìαññ αñ¿αÑçαñ╡αñ┐αñùαÑçαñ╢αñ¿ αñöαñ░ αñëαñ¬αñùαÑìαñ░αñ╣ αñ¬αÑìαñ░αñúαñ╛αñ▓αñ┐αñ»αñ╛αñé αñåαñ¬αñªαñ╛ αñ¬αÑìαñ░αñ¼αñéαñºαñ¿, αñ╡αÑêαñ£αÑìαñ₧αñ╛αñ¿αñ┐αñò αñàαñ¿αÑüαñ╕αñéαñºαñ╛αñ¿ αñöαñ░ αñªαÑéαñ░αñ╕αÑìαñÑ αñçαñ▓αñ╛αñòαÑïαñé αñ«αÑçαñé αñ░αñ╕αñª αñ╕αÑçαñ╡αñ╛αñôαñé αñòαÑÇ αñåαñ╕αñ╛αñ¿ αñ¬αñ╣αÑüαñéαñÜ αñ╕αÑüαñ¿αñ┐αñ╢αÑìαñÜαñ┐αññ αñòαñ░ αñ╕αñòαññαÑÇ αñ╣αÑêαñéαÑñ

एआई आधारित विश्लेषण से सटीक होगा पर्यावरण प्रबंधन

αñàαñéαññαñ░αñ┐αñòαÑìαñ╖ αñåαñºαñ╛αñ░αñ┐αññ αñàαñ╡αñ▓αÑïαñòαñ¿ αñ¬αÑìαñ░αñúαñ╛αñ▓αñ┐αñ»αñ╛αñé αñ£αñ▓αñ╡αñ╛αñ»αÑü αñ¿αñ┐αñùαñ░αñ╛αñ¿αÑÇ, αñ«αÑîαñ╕αñ« αñ¬αÑéαñ░αÑìαñ╡αñ╛αñ¿αÑüαñ«αñ╛αñ¿ αñöαñ░ αñ¬αñ░αÑìαñ»αñ╛αñ╡αñ░αñú αñ¬αÑìαñ░αñ¼αñéαñºαñ¿ αñòαÑï αñöαñ░ αñ¼αÑçαñ╣αññαñ░ αñ¼αñ¿αñ╛ αñ╕αñòαññαÑÇ αñ╣αÑêαñéαÑñ αñÅαñåαñê αñ╕αñéαñÜαñ╛αñ▓αñ┐αññ αñíαÑçαñƒαñ╛ αñ╡αñ┐αñ╢αÑìαñ▓αÑçαñ╖αñú αñ╕αÑç αñ╢αñ╣αñ░αÑÇ αñ»αÑïαñ£αñ¿αñ╛, αñ»αñ╛αññαñ╛αñ»αñ╛αññ αñ¬αÑìαñ░αñ¼αñéαñºαñ¿ αñöαñ░ αñåαñ¬αñ╛αññ αñ╕αÑçαñ╡αñ╛αñôαñé αñòαÑï αñ¼αÑçαñ╣αññαñ░ αñòαñ┐αñ»αñ╛ αñ£αñ╛ αñ╕αñòαññαñ╛ αñ╣αÑêαÑñ  αñçαñ╕ αññαñ░αñ╣ αñ╣αñ« αñ¬αñ╛αññαÑç αñ╣αÑêαñé αñòαñ┐ αñªαÑçαñ╢  αñòαÑÇ αñ«αñ┐αñ╕αñ╛αñçαñ▓ αñ»αñ╛αññαÑìαñ░αñ╛ αñÅαñò αñ╕αñ«αñùαÑìαñ░ αñªαÑâαñ╖αÑìαñƒαñ┐αñòαÑïαñú αñòαñ╛ αñëαñªαñ╛αñ╣αñ░αñú αñ╣αÑê, αñ£αñ┐αñ╕αñ«αÑçαñé αñ░αñúαñ¿αÑÇαññαñ┐αñò αñ╕αÑïαñÜ, αññαñòαñ¿αÑÇαñòαÑÇ αñ¿αñ╡αñ╛αñÜαñ╛αñ░ αñòαñ╛ αñ╕αÑüαñéαñªαñ░ αñ╕αñéαñ»αÑïαñ£αñ¿ αñ╣αÑêαÑñ αñ»αñ╣ αñòαÑüαñ¢ αñÉαñ╕αñ╛ αñ╣αÑÇ αñ╣αÑê, αñ£αÑêαñ╕αÑç αñÿαñ░ αñòαñ╛ αñ¼αñ¿αñ╛ αñ¡αÑïαñ£αñ¿ αñ╕αÑìαñ╡αñ╕αÑìαñÑ, αñòαñ┐αñ½αñ╛αñ»αññαÑÇ αñ╣αÑïαññαñ╛ αñ╣αÑêαÑñ αñåαñ¿αÑç αñ╡αñ╛αñ▓αÑç αñ╕αñ«αñ» αñ«αÑçαñé αñ»αñ╣ αñ¿ αñòαÑçαñ╡αñ▓ αñ¬αÑìαñ░αññαñ┐αñ░αñòαÑìαñ╖αñ╛ αñ╕αñ╛αñ«αñ░αÑìαñÑαÑìαñ» αñòαÑï αñ«αñ£αñ¼αÑéαññ αñòαñ░αÑçαñùαñ╛, αñ¼αñ▓αÑìαñòαñ┐ αñ╕αñ«αñ╛αñ£ αñòαÑï αñ¡αÑÇ αñ▓αñ╛αñ¡ αñ¬αñ╣αÑüαñéαñÜαñ╛αñÅαñùαñ╛ αñ¼αñ╢αñ░αÑìαññαÑç αññαñòαñ¿αÑÇαñòαÑÇ αñ¬αÑìαñ░αñùαññαñ┐ αñ£αñ┐αñ«αÑìαñ«αÑçαñªαñ╛αñ░αÑÇ αñöαñ░ αñ¿αÑêαññαñ┐αñòαññαñ╛ αñòαÑç αñ¿αñ┐αñ»αñéαññαÑìαñ░αñú αñ«αÑçαñé αñ░αñ╣αÑçαÑñ
(पूर्व मिसाइल वैज्ञानिक, डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम के सहयोगी और को-आथर)

Aniruddh Singh
By Aniruddh Singh

अनिरुद्ध प्रताप सिंह। नवंबर 2024 से पीपु...

Latest Posts